WIKI Genetica in de fokkerij

In dit artikel willen we in duidelijke eenvoudige woorden uitleg geven over wetenschappelijke termen die veel gebruikt worden in de fokkerij van paarden.

Generatie interval

De gemiddelde leeftijd van een dier bij de geboorte van bruikbare nakomelingen. Dit gebeurt aan de hand van de geboortedatum van de geregistreerde jonge paarden en die van de hengsten en merries. Berekening gebeurt 4x : Vader-Zoon / Vader-Dochter / Moeder-Zoon / Moeder-Dochter en dan wordt het gemiddelde genomen. Deze waarde varieert tussen de 8 en 12.

Hoe lager de waarde van het generatie interval is hoe sneller je verbeteringen door natuurlijke selectie kan vaststellen. Bij paarden is dit gemiddeld 10 jaar wat op zich een vrij trage cyclus is om bepaalde gebreken via selectie uit een ras te filteren of verbeteringen tot stand te brengen.

Bij de Arabo-Friezen hebben we bewust gekozen om in het Fries bloed zo lang mogelijke generatie-intervallen te gebruiken om de eenvoudige reden, dat we de “landbouwperiode” van de zware Friezen zo snel mogelijk wilden overslaan, terug naar de sportievere oude Friese lijnen. Mooi voorbeeld is Dark Danilo, die via slechts enkele generaties terug het bloed voert van Ritske, oude Danilo en Vredestichter.

Soorten genen

Dominante genen komen altijd tot uitdrukking bij een bepaalde eigenschap, zij overheersen het andere gen. Recessieve genen daarentegen komen niet tot uitdrukking, zij worden onderdrukt door het andere gen. Wanneer twee genen voor een bepaalde eigenschap echter allebei recessief zijn, komt deze recessieve eigenschap wel naar voren. Ten slotte zijn er ook nog genen die beiden even sterk zijn, die genen worden dan co-dominant genoemd. We streven naar “stempelhengsten”, die dus constant hun beste eigenschappen doorgeven.

Heterozygoot

Een organisme is heterozygoot voor bepaalde kenmerken als zijn genensamenstelling voor deze eigenschap verschillende vormen heeft. De samenstelling van de genen is bij een heterozygoot Aa (beide helften van het gen zijn dus verschillend).

Homozygoot

Een organisme is homozygoot voor een bepaalde kenmerken als zijn genensamenstelling voor deze eigenschap gelijke vorm heeft. De samenstelling van de genen is bij een heterozygoot AA (beide helften van het gen zijn dus gelijk). Dit kan tot stand komen als beide ouders hetzelfde allel (helft van het gen) voor een gen doorgeven aan hun nakomeling. De kleur zwart is hier een mooi voorbeeld.

Ruim 90% van de Friezen is homozygoot en geeft zelfs bij heterozygote zwarte hengsten altijd zwarte nafok.

Voortplanting tussen homozygoten en heterozygoten

Beide ouders gelijke homozygoten : AA x AA = AA ; Een homozygoot & 1 heterozygoot ouderdier geeft : AA x Aa = 50% AA + 50% Aa ; Twee verschillende homozygoten : AA x aa = 100% Aa

Inteelt

Inteelt is voortplanting tussen verwanten (familie). Het gevolg van inteelt is dat het nageslacht op de duur homozygoot wordt voor bepaalde kenmerken. Dit kan goed zijn als dit positieve eigenschappen zijn. Dit wordt bewust gedaan in de zgn lijnenteelt. Maar als er sprake is van “voortgezette inteelt” (meer als 6 generaties na elkaar, zoals bij de meeste zuivere Friezen, zal dit slecht zijn omdat naast goede ook slechte eigenschappen verankerd worden, maar nog erger: er zullen degeneratie defecten optreden.

Inteeltdepressie

Dit is de verzwakking van een ras ten gevolge van het homozygoot worden als gevolg van “voortgezette inteelt”. De verzwakking van het ras uit zich in verminderde vruchtbaarheid, daling van het weerstandsvermogen, verkorten van de levensduur, verhoogde abortussen, het nablijven van de nageboorte en slokdarmvernauwingen. Inteeltdepressie gaat ook gepaard met verlies van intelligentie.

Heterosis effect

De heterosis is het inverse van de inteeltdepressie. Bij een kruising van twee sterk ingeteelte rassen krijg je een explosieve vitaliteitverbetering als resultaat. Alle effecten van de inteelt zijn teniet gedaan en het F1 product (eerste generatie van de kruising) beschikt terug over nog betere kwaliteiten als de utigangs ouders voordat de inteelt werd doorgevoerd!!! Hoe meer genen homozygoot zijn hoe krachtiger het effect wat logisch is. Anders gezegd hoe sterker de inteelt van beide te kruisen rassen des te sterker het heterosis effect is. Het Arabo-Friese ras demonstreert dit effect ten volle doordat deze paarden over een veelvoud van uithoudingsvermogen beschikken en zulke geweldige sportresultaten laten zien.

Terugkruising en afbouw heterosis

De heterosis wordt gebruikt om een ras uit zijn inteelt problematiek te halen nadien ga je terugkruisen met het ras waar je de inteeltdepressie wil oplossen. Tijdens het terugkruisen zal de heterosis terug afnemen, maar we staan verbaasd hoeveel méér onze laag procentige Arabo-Friezen toch te bieden hebben in gebruik.

Selectie

Selectie is een manier om de betere individuen in een ras te gebruiken voor de verdere voortplanting en via deze weg krijg je nakomelingen die meer en meer beantwoorden aan ideaal beeld van het fokdoel. Door selectie ga je streven naar meer homozygoten voor die kenmerken die positief zijn. Bij paarden gebeurt de selectie vooral bij de hengsten, de selectie op de moederdieren ligt in handen van de fokkers. Selectie word vooral gebruikt om bepaalde eigenschappen uit een ras te werken bijvoorbeeld als je enkel zwarte paarden gebruikt voor het verder fokken dan krijg je op termijn een kwasie homozygoot ras voor de kleur zwart en is de kans op een nakomeling met ander kleur zo klein dat deze reduceert tot enkele procenten kans op een andere kleur.

De kleur schimmel geeft voordelen in de woestijn, daarom hebben de meeste top-prestatie Arabieren die kleur. In onze bloedlijnen hebben we eerder gekeken naar de prestatie-kwaliteit als naar de kleur van de in te kruisen Arabieren. Aangezien schimmel slechts vererft mits een van de ouders schimmel is, kwam bij de verdere terugkruising met Fries meestal na 1 of 2 generaties al de kleur zwart terug. Eenmaal zwart blijft vrijwel de hele nafok zwart omdat ruim 90% van de Friezen homozygoot zwart zijn.